فلج مغزی(سی پی)کودکان:اختلال در انجام حرکت‌های ارادی یا غیرارادی

فلج مغزی یا CP، مجموعه ای از ناهنجاری هاست که بر تعادل، حرکت و تون (کِشنگ یا کشمندی) عضلانی تاثیر می‌گذارد. "مغزی" (Celebral) به معنای ناهنجاری‌های مرتبط با مغز، و "فلج" (Palsy) به ضعف یا مسائل ماهیچه ای اشاره دارد. CP در ناحیه ای از مغز که بر توانایی حرکت ماهیچه‌ها کنترل دارد، شروع می‌شود. فلج مغزی می‌تواند زمانی که آن بخش از مغز آنطور که باید، توسعه نمی یابد، یا وقتی که آن بخش درست در زمان تولد یا در سنین اولیه کودکی آسیب دیده باشد، رخ می‌دهد.

انواع بیماری فلج مغزی یا سی پی


CP با توجه به نوع حرکات، به چهار دسته زیر تقسیم بندی می‌شود:

  • فلج مغزی اسپاستیک
  • فلج مغزی دیس کینتیک
  • فلج مغزی آتاکسیک
  • فلج مغزی ترکیبی

علت‌های بیماری فلج مغزی 


پزشکان همیشه نمی توانند اینکه چه اتفاقی منجر به آسیب به مغز و یا اختلالات رشد و CP شده است را بیابند. برخی از مسائلی که می‌تواند به مغز آسیب بزند یا در روند رشد اختلال ایجاد نماید، عبارتند از :

  • خونریزی مغزی بچه در رحم، به هنگام تولد یا پس از آن
  • کمبود جریان خون به ارگان‌های مهم
  • تشنج در زمان تولد یا در ماههای اولیه تولد
  • برخی شرایط ژنتیکی
  • آسیب‌های تروماتیک مغزی

علایم بیماری سی پی (CP) در کودکان


بزرگترین مدرک بر اینکه فرزندتان مبتلا به فلج مغزی است، تاخیر در انجام مواردی است که اکثر بچه‌ها در سن خاصی قادر به انجام آن هستند. پزشکان اینها را " نقاط عطف " می‌نامند. از جمله این موارد می‌توان به چرخیدن (غلت زدن)، نشستن، ایستادن و راه رفتن اشاره نمود. حرکات و رفتارهایی بخصوص در کودکان در مراحلی بخصوص از رشد می‌تواند نشانه هایی از CP باشد. اما ممکن است که فرزند شما این نشانه‌ها را بدون مبتلا بودن به CP دارا باشد. بنابراین برای حصول اطمینان از وضعیت فرزندتان باید به پزشک مراجعه کنید. این نشانه‌ها در بچه‌های کوچکتر از ۶ ماه عبارتند از :

  • وقتی بچه را از حالت خوابیده به پشت بلند می‌کنید، سرش به سمت عقب می‌افتد.
  • یا خیلی خشک است یا خیلی سست.
  • وقتی که در دستان شماست، گردن و پشت خود را می‌کشد، به صورتی که انگار از شما دور می‌شود.
  • وقتی او را بلند می‌کنید، پاهایش خشک می‌شوند و بصورت ضربدری (به شکل قیچی) روی هم قرار می‌گیرند.

علائم هشداردهنده برای کودکان بزرگتر از ۶ ماه عبارتند از :

  • نمی تواند غلت بزند .
  • نمی تواند دستانش را به هم برساند .
  • در آوردن دستش به دهانش مشکل خواهد داشت .
  • وقتی هم بتواند دستش را به دهانش برساند، تنها با یک دست می‌تواند و دست دیگر به حالت مشت باقی می‌ماند .

اگر فرزند شما بیش از ۱۰ ماه دارد، به دنبال این علائم باشید :

  • با یک دست و یک پا خود را به شکل سینه خیز حرکت می‌دهد و سمت دیگر بدنش را می‌کشد .
  • نمی تواند با هر چهار دست و پا حرکت کند ولی حرکاتش سریع است یا روی زانوهایش لی لی می‌کند.

اگر فرزند شما بیش از یک سال دارد و نمی تواند بدون کمک بایستد یا سینه خیز برود، نیز می‌تواند از نشانه‌های CP باشد.

روش‌های تشخیص فلج مغزی در کودک و نوزاد


پزشکان توجه ویژه ای به حرکات بیمار  هم حرکات آگاهانه و همچنین انقباش‌های ماهیچه ای می‌کنند. ممکن است برخی بیماران دارای ماهیچه‌های بسیار شل و سستی باشند، در حالیکه دیگران دارای ماهیچه‌های بسیار سفت و منقبضی باشند. همچنین آنها به دنبال هر گونه حالت و طرز ایستادن غیرطبیعی در بیماران و اینکه شاید به یک سمت متمایل باشند، هستند. ممکن است پزشک دستور به تصویربرداری هایی همانند MRi یا CT بدهد.

بهترین روش‌های درمان بیماری فلج مغزی (CP)


پزشکانی که یک بیمار را مبتلا به فلج مغزی تشخیص می‌دهد از این روش‌های درمانی برای کمک به آنها برای یافتن شرایط ممکن برای زندگی عادی و مستقل استفاده می‌کنند. این روش های درمانی عبارتند از:

تجویز دارو

روشهای درمانی فلج مغزی از هر اقدام ممکن برای کسب نتایج مثبت بر روی بیماران مبتلا به این ناهنجاری‌ها استفاده می‌کنند. داروها در کنار تمامی اشکال مختلف روشهای درمان، فناوریهای کمکی، و توانبخشی به منظور افزایش توانایی‌های بیمار، مدیریت نشانه‌ها و افزایش راحتی آنها به کار گرفته می‌شود. برای مثال داروهای ضدانقباض برای تسکین اسپاسم‌های ماهیچه ای که معمولا در افراد دارای فلج مغزی رخ می‌دهد، استفاده می‌شود. دیگر داروها در کنترل درد و شرایط وقوع این اسپاسم‌ها استفاده می‌شود.

فیزیوتراپی

پزشکان فیزیوتراپی به کودکان و نوجوانان دارای معلولیت برای توسعه توانایی‌های جدید، بهبود و حفظ استعدادها و توانایی‌های قدیمی کار می‌کنند و از آنها برای شرکت در فعالیت‌های ورزشی و تفریحی حمایت می‌کنند. یک فیزیوتراپ نحوه حرکات شما را بررسی نموده و فاکتورهایی که شما را در رسیدن به اهدافتان محدود می‌نماید را شناسایی می‌نمایند. متخصص فیزیوتراپ در همکاری با شما و شبکه حمایتی‌تان می‌تواند پیشنهادات زیر را ارائه نماید:

  • توصیه به تمرین، مداوا و تجهیزاتی که از شما در رسیدن به اهدافتان پشتیبانی می‌کند.
  • حمایت از توسعه مهارت‌های حرکتی جدید و بهبود یا حفظ استعدادها و توانایی‌های موجود.
  • توصیه بر بازآموزی استعدادهای حرکتی و وضعی
  • حمایت از نشستن، جابجایی و حرکت
  • تجهیزات و وسایل حرکتی
  • مدیریت درد
  • کمک به تقویت ماهیچه ها
  • کمک به شما در مشارکت در فعالیت‌های ورزشی و تفریحی
  • بعلاوه پشتیبانی‌های تخصصی برای افراد مبتلا به فلج مغزی

کار درمانی

فعالیت‌های توانبخشی در کار درمانی با تاکید بر فعالیت‌های زندگی روزانه شکل می‌گیرد. متخصصین و دستیاران آموزش دیده کار درمانی از فعالیت‌های روزانه (کارها) به عنوان ابزار درمانی و برای تقویت توانایی‌های بیمار و کمک به آنها در توسعه استعدادهای ضروری استفاده می‌نمایند. کار درمانی در برنامه درمانی بیماران مبتلا به فلج مغزی عضوی ضروری به شمار می‌رود. متخصصین کار درمانی اقدام به تقویت توانایی‌های کودک در اجرای وظایف و اهداف روزانه می‌کنند، تا نه تنها کیفیت زندگی، بلکه خوشحالی آنها نیز افزایش یابد. در فعالیتها و تمارین مختلف که هر کدام بر اجرای وظایف کاربردی متمرکز است؛ OT منجر به ترمیم صدمات و تقویت افراد می‌شود. کاردرمانی به بیماران مبتلا به ناهنجاری‌های شناختی و فیزیکی کمک می‌کند تا حال بهتر و کیفیت زندگی بالاتری را به آنها می‌دهد. OT می‌تواند روند درمانی بسیار موثری برای بیماران مبتلا به فلج مغزی به شمار آید.

گفتار درمانی

گفتار درمانی معمولا از فعالیت‌های درمانی زبانی مرتبط با اهداف، کتابها یا تصاویر برای برقراری ارتباطات قوی تر میان کلمات و معانی آنها استفاده خواهند نمود. آسیب شناس از تلفظ‌ها و کلمات درست در تمارین تکراری و به منظور راهنمایی بیمار به سمت درک عمیق تری از زبان استفاده می‌نماید.

ماساژ درمانی

ماساژ درمانی گزینه ای از جمله روش‌های درمانی است که در آن بافت‌ها و ماهیچه‌های پیوندی بدن مورد ماساژ قرار گرفته و توسط ماساژور به طور مستقیم و به منظور بهبود هر چه سریعتر بیمار، تحریک می‌شود. ماساژ دارای مزایای فیزیکی بسیاری برای کودکان مبتلا به فلج مغزی است و از ان جمله می‌توان به کاهش نشانه‌های درد اشاره نمود. ماساژور فشار مستقیمی توسط دستها بر قسمتهای مختلف بدن وارد می‌کنند. این فشار می‌تواند از مقادیر کم تا زیاد و بسته به اینکه کدام از قسمت از بدن تحت ماساژ قرار می‌گیرد، متفاوت باشد.

ابزارهای کمکی و محافظ

 ابزارهایی به منظور کمک به محدودیت‌های حرکتی ناشی از فلج مغزی هستند. اکثر ابزارهای کمکی را می‌توان به نحوی تنظیم نمود تا متناسب با قد کودک باشد یا می‌توان مخصوصا متناسب با نیازهای آنها طراحی شوند. این ابزارهای به صورت قابل توجهی بر بهبود کیفیت زندگی کودک و همچنین افزایش استقلال آنها تاثیر می‌گذارد. ابزارهای کمکی، بریس هایی هستند که به صورت خارجی به فرد بسته می‌شوند و تا حد زیادی می‌تواند حرکت وی را بهبود بخشیده و او را تقویت کند. دو نوع از این ابزار وجود دارد: بریس‌های قابل تنظیم و بریس‌های عملکردی. دسته اول از جمله دستگاههای بدون نسخه است؛ بدان معنا که نیاز به تجویز و تایید پزشک برای خرید ندارد. در اندازه‌های مختلف برای مطابق با همه افراد ساخته شده و در بیشتر داروخانه‌ها یا فروشگاههای لوازم ورزشی قابل خرید است. اما دسته دوم را به صورت خاص برای هر فرد می‌سازند.

جراحی

 

همیشه جراحی ضروری نیست، ولی گاهی اوقات برای بهبود رشد ماهیچه ای، تصحیح انقباض و کاهش اسپاسم در پاها توصیه می‌شود . اهداف جراحی عبارتند از :

  • بهبود عملکرد
  • کاهش درد
  • تصحیح انحرافات مفصلی و کمک به پایداری آنها
  • پیشگیری از نقص شکل بیشتر
  • بهبود زیبایی

موارد زیر از جراحی ای رایجی است که مورد استفاده قرار می‌گیرند:

  • افزایش طول تاندون
  • برش (تقسیم) تاندون‌های منقبض
  • عمل انتقال تاندون
  • برداشتن قسمتی از عصب
  • پایدارسازی مفاصل (ایجاد جمود مفصلی)
  • ریشه بری پشتی منتخب (حالت سفتی و اسپاسمی)

سوالات متداول


آیا فلج مغزی واگیردار است؟

از انجایی که فلج مغزی به آسیب مغزی اشاره دارد، شرایطی واگیردار نیست بلکه حادثه ای است که منجر به چالش‌ها و محدودیت هایی برای تمام عمر خواهد شد.

بزرگ شدن با CP چطور خواهد بود؟

اگرچه افراد مبتلا به CP انتظار زندگی نرمالی دارند، ممکن است چالش‌های فیزیکی CP (افزایش اسپاسم، خستگی، از دست دادن قدرت و کاهش توانایی حرکت) با افزایش سن تشدید پیدا کنند و این چالش‌ها خود منجر به افزایش فشار و عصبانیت می‌شود . بنابراین رفتارهای مثبت می‌تواند تفاوتهای بزرگی ایجاد نماید، و افزایش تکنیک‌های آرامشی و توانایی‌های ارتباطی می‌تواند آثار مثبتی برسلامت روانی و فیزیکی داشته باشد.