هورمون کورتیزول و تاثیر آن در سندرم کوشینگ

هورمون کورتیزول و تاثیر آن در سندرم کوشینگ

کورتیزول یکی از هورمون‌های بدن است که توسط غده آدرنال یا فوق کلیه ترشح می‌شود. ترشح کورتیزول در جریان واکنش بدن به استرس، در سطح بالایی صورت می‌گیرد و نیز به دلیل آن که کورتیزول مسئول چند تغییر مربوط به استرس در بدن است به آن «هورمون استرس» گفته می‌شود. یکی از دلایل شایع سندرم کوشینگ، استفاده زیاد از داروهای خوراکی کورتیکواستروئید می باشد. اگر بدن نیز مقدار زیادی هورمون کورتیزول توسط غدد فوق کلیوی (آدرنال) بسازد، موجب بروز این سندرم می شود. درمان کوشینگ با کاهش هورمون کورتیزول در حد طبیعی صورت می گیرد.

کورتیزول چیست؟

کورتیزول هورمونی است که توسط غدد آدرنال تولید می شود. تولید و ترشح کورتیزول توسط ACTH، هورمون تولید شده توسط غده هیپوفیز، تحریک می شود. کورتیزول به شکستن پروتئین، گلوکز و لیپیدها، حفظ فشار خون و تنظیم سیستم ایمنی بدن کمک می کند. گرما، سرما، عفونت، تروما، استرس، ورزش، چاقی و بیماری های ناتوان کننده، می توانند غلظت کورتیزول را تحت تأثیر قرار دهند. هورمون با یک الگوی روزانه، افزایش در صبح زود، رسیدن به اوج حدود 8 صبح، و کاهش در غروب ترشح می شود. آزمایش های خون و ادرار کورتیزول، برای کمک به تشخیص سندرم کوشینگ و بیماری آدیسون، دو اختلال جدی آدرنال به کار می روند. برخی از پزشکان، از کورتیزول بزاق برای تشخیص سندرم کوشینگ و همچنین برای ارزیابی اختلالات احتمالی مرتبط با استرس استفاده می کنند. تست های ادرار و بزاق اغلب برای ارزیابی تولید کورتیزول بیش از حد، مورد استفاده قرار می گیرند.

هورمون کورتیزول در فعالیت‌های زیر دخالت دارد:

- تنظیم فشار خون

- سوخت و ساز مناسب قند خون

- آزادسازی هورمون انسولین برای حفظ سطح مناسب قند خون

- سیستم دفاعی بدن

- واکنش تحریکی و التهابی

کمی افزایش کورتیزول در بدن، تأثیرات مثبتی به دنبال دارد که از آن جمله می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

- افزایش سریع انرژی به منظور مقابله بدن

- افزایش فعالیت‌های حافظه

- بالا رفتن ناگهانی توان دفاعی بدن

- حس کمتر نسبت به درد

- کمک به حفظ تعادل حیاتی در بدن

آزمایش کورتیزول (Cortisol) :

این آزمایش در موارد  تشخیص سندرم کوشینگ و بیماری آدیسون (Addison’s disease) ، بروز علایم مربوط به کاهش سطح کورتیزول ، علایم مشکوک به بالا بودن سطح کورتیزول (بروز علایم سندرم کوشینگ: اضافه وزن، تحلیل عضلات، ضعف عضلانی و …) برای بیمار تجویز می شود.

تست تکمیلی ACTH برای آزمایش کورتیزول:

Aderno Cortico Tropic Hormon که به اختصار ACTH نامیده میشود هورمونی پلی پپتیدی و مترشحه از هیپوفیز میباشد که برروی غده آدرنال اثر گذاشته و باعث تحریک این غده در ساخت هورمونهایی مانند کورتیزول میشود. این هورمون از pro-opiomelanocortin ساخته شده و از لوب کورتیکوتروپ غده هیپوفیز در پاسخ به cortico Releasing Hormon یا CRH مترشحه از هیپوتالاموس ترشح میشود. CRH در شرایط استرس به میزان زیادی ترشح شده و باعث افزایش ترشح هورمون فوق میشود.

اندازه گیری هورمون ACTH توسط پزشک در شرایطی در خواست میشود. از جمله این شرایط میتوان به موارد زیر اشاره نمود:

 1- سندرم کوشینگ: در این بیماری افزایش کورتیزول به دلیل وجود تومورهایی خوش خیم در لوب مترشحه ACTH در هیپوفیز میباشد. در این بیماری میزان کورتیزول و همچنین آلدوسترون زیاد شده و در نتیجه باعث ایجاد علائم مرتبط مانند افزایش فشار خون به دلیل افزایش میزان سدیم، کاهش پتاسیم، سرکوب بیش از اندازه سیستم ایمنی، تغییراتی در جهت پوکی استخوان و ... میشود. البته لازم به ذکر است که سندرم کوشینگ همچنین به دنبال وجود تومورهایی در غده آدرنال ، استفاده و درمان طولانی با داروهای استروئیدی و تومورهایی با قابلیت ساخت ACTH  که در نقاطی غیر از هیپوفیز مانند ریه ها قرار دارند اتفاق افتد.

2- سندرم آدیسون: در این سندرم میزان کورتیزول خون کاهش میابد که به 2 صورت اولیه و ثانویه میباشد. در نوع اولیه کاهش کورتیزول به دلیل آسیب غده آدرنال بوده ولی ترشح ACTH به دلیل تلاش برای جبران کمبود کورتیزول بالا میرود. در حالیکه در نوع ثانویه کاهش کورتیزول به دلیل آسیب غده هیپوفیز و در نتیجه کاهش میزان ACTH میباشد.

3- Hypotituitarism: این اختلال یکی از اختلالات غده هیپوفیز است که در اثر تومور، تروما، کاهش خون رسانی، سارکوئیدوز ، عفونت، بیماری های اتوایمیون و جراحی در سیستم عصبی مرکزی اتفاق میافتد و باعث کاهش ترشح هورمونهای مختلف هیپوفیز از جمله ACTH میگردد.

هدف از انجام آزمایش:

آزمایش کورتیزول، میزان هورمون کورتیزول را در ادرار 24 ساعته اندازه گیری می کند. کورتیزول عملکرد های زیادی دارد. به بدن کمک می کند که از شکر ( گلوکز ) و چربی برای انرژی ( متابولیسم ) استفاده کند و همچنین هیجانات را در بدن مدیریت می کند. میزان کورتیزول بدن تحت شرایط مختلف، مقادیر متفاوتی را نشان می دهد، مثل هیجانات روحی و جسمی، عفونت، جراحی و فعالیت شدید.هدف از انجام این آزمایش اندازه گیری مقدار کورتیزول خون است. کورتیزول هورمونی است که توسط غدد آدرنال- فوق کلیوی- تولید می شود. آدر نوکورتیکوتروپیک هورمون (ACTH)، هورمونی است که توسط غده ی هیپوفیز تولید می شود و تولید و ترشح کورتیزول را تنظیم می کند. کورتیزول وظایف متعددی در بدن بر عهده دارد از جمله:

حفظ تعادل فشار خون

کمک به تجزیه­ی پروتئین ها، چربی ها و گلوکز

حفظ تعادل فشار خون

تنظیم فعالیت های سیستم ایمنی

آمادگی های لازم برای آزمایش کورتیزول چیست؟

شما نباید قبل از انجام این آزمایش فعالیت فیزیکی شدید داشته باشید.

قبل از جمع آوری ادرار 24 ساعته، به مقدار کافی آب بنوشید تا دچار کم آبی نشوید.

بسیاری از داروها ممکن است نتیجه این آزمایش را تغییر دهند. در مورد داروهایی که مصرف می کنید ( چه با نسخه و چه بی نسخه ) پزشک خود را مطلع سازید.

با پزشک خود در مورد نگرانی هایی که در مورد آزمایش دارید صحبت کنید احتمال خطر آن نحوه انجام آزمایش یا نتایج احتمالی آزمایش. این کار به شما کمک می کند که اهمیت این آزمایش را متوجه شوید? (پر کردن فرم اطلاعات پزشکی).

نکات:

آزمایش اندازه گیری کورتیزول در ادرار 24 ساعته معمولا همراه با اندازه گیری کورتیزول در خون جهت تشخیص سندرم کوشینگ استفاده می شود.

سایر آزمایشات می تواند به تشخیص عملکرد مناسب غده هیپوفیز و یا غده آدرنال کمک کند. مثل آزمایشات تحریک ACTH و سرکوب دگزامتازون. آزمایش تحریک ACTH برای بیماران مشکوک به سندرم آدیسون انجام می شود.

 از سری مطالب پزشکی عمومی و غیر تخصصی سایت (اطلاعات  عمومی و غیر تخصصی پزشکی برای افزایش دانش سلامت  و اطلاعات عمومی پزشکی بازدیدکنندگان)

نویسنده: دکتر افشین اقدامی، متخصص جراحی ارتوپدی


دیدگاهتان را بنویسید

آخرین دیدگاه‌ها

تلفن رزرو نوبت
021-88492508-9
روزهای زوج ، 5 الی 8 بعد از ظهر

آدرس
تهران، خیابان مطهری، خیابان فجر، روبروی بیمارستان جم، بن بست مدائن، ساختمان ارغوان، واحد ۳




آمار بازدید
پیوندها

طراحی سایت و سئو