درمان ساییدگی استخوان کشکک زانوی پا

مقدمه

اگر غضروف بین کاسه زانو و مفصل زانو آسیب ببیند، سبب عارضه ای به نام  سائیدگی و نرمی غضروف زانو (کندرومالاسی) می شود. درمانهای مختلفی اعم از جراحی، ورزش، فیزیوتراپی و دارو وجود دارد که باعث می شود علائم و عوارض ساییدگی زانو و همچنین درد زانو کم شده و بهبود یابند. در صورتی که زانو دردی دارید که به صورت مزمن شما را آزار می دهد، پیشنهاد می کنیم برای درمان زانو درد خود این مقاله را بخوانید.

ساییدگی کشکک چیست؟

ساییدگی کشکک که به "زانوی دونده" نیز معروف است بیماری ایی است که در آن غضروف زیر سطح پاتلا (کاسه زانو) رو به زوال گذاشته نرم می شود. این بیماری در میان افراد جوان و ورزشکار شایع است ولی ممکن است در افراد مسن تری که آرتروز زانو دارند هم بیرون زدگی کشکک زانو اتفاق بیفتد.

اغلب به این بیماری به عنوان یک آسیب ناشی از استفاده بیش از حد از پا در ورزش هایی مانند دو و میدانی نگاه می شود؛ آسیبی که گاهی با چند روز دور بودن از تمرینات درمان می شود. در موارد دیگر، این بیماری بر اثر راستای قرارگیری نامناسب زانو بوجود می آید و استراحت کردن آن را تسکین نمی دهد. هر چند مشخصه بارز زانوی دونده زانو درد و احساس ساییده شدن استخوان هاست، ولی بسیاری از افرادی که دچار آن هستند هرگز بدنبال درمان پزشکی نمی روند.

علت ها و دلائل

کاسه زانو به طور طبیعی روی مفصل زانو قرار گرفته است. هنگام خم کردن زانو، حرکت زانو باعث می شود که پشت کاسه زانو روی استخوان های زانو بخصوص فمور یا استخوان ران بلغزد. تاندون ها و رباط ها کاسه زانو را به استخوان ساق پا و عضله ران را به کاسه زانو وصل می کنند. هنگامی که هر یک از این اجزاء از حرکت مناسب بازماند، کاسه زانو می تواند به استخوان بالای آن ساییده شده منجر به زوال پاتلا یعنی ساییدگی کشکک یا زانوی دونده شود.

ممکن است حرکت نامناسب کاسه زانو ناشی از موارد ذیل باشد:

  • قرارگیری بد کاسه زانو که ناشی از یک بیماری مادرزادی است
  • عضلات همسترینگ و چهار سر ران ضعیف (عضلات پشت و جلوی ران ها)
  • عدم توازن میان عضلات اداکتور و ابداکتور (عضلات روی قسمت بیرون و درون ران ها)
  • وارد آمدن فشار مکرربه مفصل زانوها مانند فشار ناشی از دویدن، اسکی کردن یا پرش
  • وارد آمدن ضربه یا ترومای مستقیم به کاسه زانو

کشکک زانو

عوامل خطر

در ابتلا به زانوی دونده عوامل خطر عبارتند از:

سن: خطر ابتلای نوجوانان و جوانان به این بیماری بالاست. در طول دوره های جهش رشد، عضلات و استخوان ها به سرعت در حال رشد هستند که این می تواند باعث کمک به عدم توازن کوتاه مدت عضلات شود.

جنس: احتمال ابتلای زنان به زانوی دونده بیش از مردان است زیرا زنان به طور معمول دارای توده عضلانی کمتری نسبت به مردان هستند. چنین چیزی می تواند باعث قرارگیری غیر طبیعی زانو و وارد آمدن فشار جانبی (کناری) بیشتری به کاسه زانو شود.

صافی کف پا: در افرادی که دچار عارضه ی صافی کف پا هستند فشار وارده به مفصل زانو ها بیشتر از افرادی است که کف پاهای آن ها قوس بیشتری دارد.

آسیب قبلی: آسیب قبلی وارده به کاسه زانو مانند دررفتگی می تواند خطر ابتلا به زانوی دونده را افزایش دهد.

میزان بالای فعالیت: اگر میزان فعالیت فرد بالا باشد یا در تمرینات ورزشی مکرری مشارکت کند که به مفصل زانو ها فشار وارد می کنند، چنین چیزی می تواند خطر ابتلا به مشکلات زانو را افزایش دهد.

آرتروز:

ارتروز زانو شامل دو فرایند اصلی است ، غضروف مفاصل تخریب می‌شود. و زوائد استخوانی به‌صورت غیرطبیعی بر روی استخوان رشد خواهند نمود، این زوائد استخوانی "استئوفیت " و یا "خارهای استخوانی" نامیده می‌شوند.

زانوی دونده همچنین می تواند یکی از علائم آرتروز زانو باشد، بیماری ایی که باعث التهاب مفصل و بافت می شود. التهاب هم می تواند مانع از عملکرد درست کاسه زانو شود.

علائم

ساییدگی کشکک معمولا خود را به صورت دردی در ناحیه زانو که به درد پاتلوفمورال معروف است نشان می دهد. ممکن است فرد به هنگام خم و راست کردن زانو احساس کند استخوان ها در حال به هم ساییده شدن یا ترک خوردن هستند. درد جلو زانو می تواند بعد از نشستن طولانی مدت یا در طول فعالیت هایی مانند ایستادن طولانی مدت یا ورزش کردن که فشار بسیار زیادی به زانو وارد می کنند بدتر شود.

اگر زانو دردی دارید که ظرف چند روز بهبود نیافته است درمورد آن با پزشک صحبت کنید.

تشخیص

پزشک زانو را برای پیدا کردن نواحی دچار تورم یا حساسیت به درد معاینه خواهد کرد. به علاوه، ممکن است پزشک ببیند که زانو به چه صورت با استخوان ران در یک راستا قرار گرفته است. در یک راستا نبودن این دو می تواند یکی از علائم نشان دهنده ساییدگی کشکک باشد. همچنین ممکن است پزشک در حالی که فرد زانوی خود را راست نگاه داشته به کاسه زانو فشار مقاومتی وارد کند تا حساسیت به درد و شدت آن را مشخص کند.

پس از آن، ممکن است پزشک برای کمک به تشخیص و درجه بندی ساییدگی کشکک انجام هر یک از آزمایش های زیر را از بیمار بخواهد:

  • اشعه ایکس برای نشان دادن آسیب دیدگی استخوان یا نشانه های درست قرار نگرفتن کاسه زانو یا آرتروز
  • تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (ام آر آی) برای مشاهده ساییدگی و پارگی غضروف
  • معاینه آرتروسکوپیک که یک عمل به میزان خیلی کم تهاجمی است که در آن از یک آندوسکوپ و دوربین استفاده می شود که آن ها را به درون مفصل زانو وارد می کنند.

درجه بندی: چهار درجه که از درجه I تا IV گسترده شده اند برای تعیین شدت زانوی دونده وجود دارد. زانوی دونده درجه I کمترین شدت را دارد در حالی که درجه IV نشان دهنده بیشترین شدت است.

درجه I، این درجه از شدت،نرم شدن غضروف در ناحیه زانو را نشان می دهد.

درجه IIنرم شدن غضروف همینطور ویژگی های غیر طبیعی سطح (غضروف مفصلی) را نشان می دهد. این درجه معمولا شروع فرسایش بافت را نشان می دهد.

درجه IIIنازک شدن غضروف و زوال فعال بافت را نشان می دهد.

درجه IV، شدیدترین درجه است و مواجهه استخوان ها با یکدیگر که با زوال بخش قابل توجهی از غضروف همراه است را نشان می دهد. مواجهه استخوان ها به معنی ساییدگی یک استخوان به استخوان دیگر است که احتمالا در زانو اتفاق می افتد.

درمان

تمرینات فیزیوتراپی

غالبا تمرینات فیزیوتراپی را همراه با دیگر درمان ها پیشنهاد می کنند. می توانید عملا و به طور مرتب به یک فیزیوتراپیست مراجعه کنید در غیر اینصورت از شما انتظار می رود که تمرینات را بسادگی و بعد از اینکه آن ها را به شما نشان دادند انجام دهید. این تمرینات برای تقویت عضلات و رباط های اطراف زانو در نظر گرفته می شوند و بنابراین امید آن می رود که کشیدگی ناهم سطحی را که در درجه اول باعث بوجود آمدن مشکل شده است را اصلاح کنند. باید مطمئن شوید که تمرینات را بدرستی انجام می دهید در غیر اینصورت مکانیک ضعیف بدن که باعث شروع درد شده است بدتر می شود.

داروهای ضد التهاب

یکی از گزینه های سودمند برای درمان ساییدگی کشکک استفاده از داروهای ضد التهاب است. این داروها با کاهش تورم و کم کردن درد، امکان شروع بهبودی مفصل مبتلا به بیماری را فراهم می کنند. در برخی موارد، ممکن است همه آن چیزی که برای تسکین یافتن نیاز دارید داروهایی باشند که بدون نسخه به فروش می رسند. در غیر اینصورت پزشک می تواند داروهای قوی تری را تجویز کرده برمیزان دوزمصرفی آن ها نظارت کند تا مطمئن شود که شما در حال دریافت مقدار بهینه ای از دارویی هستید که نیاز دارید.

جراحی

اگر با درمان غیر جراحی نتوان بیماری را بهبود داد، جراح زانو ممکن است عمل جراحی به بیمار پیشنهاد کند. عمل هایی که برای درمان مشکلات پاتلوفمورال صورت می گیرند متفاوت هستند. در موارد شدید بیماری ممکن است ترکیبی از یک یا تعداد بیشتری از عمل های زیر ضروری باشد.

روش آرتروسکوپیک

گاهی آرتروسکوپی برای درمان مشکلات پاتلوفمورال زانو مفید است. نگاه کردن مستقیم به سطح غضروف مفصلی کشکک و شیار استخوان ران دقیق ترین راه برای تشخیص میزان ساییدگی و پارگی موجود در این نواحی است. جراح همچنین می تواند کشکک را در حالی که در شیار حرکت می کند مشاهده کند. در اینصورت ممکن است جراح قادر به تصمیم گیری درمورد نرمال بودن یا نبودن حرکت کشکک باشد. اگر در پشت کشکک نواحی دچار آسیب دیدگی غضروف مفصلی وجود داشته باشد که سطح ناهمواری را ایجاد کرده اند، جراح می تواند از ابزارهای خاصی برای صاف کردن آن سطح و کاهش درد استفاده کند. گاهی به این عمل عمل تراشیدن کشکک گفته می شود.

عمل غضروف

ممکن است جراحان در موارد پیشرفته تر آرتروز کشکک، غضروف آسیب دیده راعمل کرده ترمیم و بازسازی کنند. نوع جراحی مورد نیاز برای غضروف مفصلی بر اندازه، نوع و محل آسیب مبتنی است. ممکن است همراه با درمان جراحی برای ترمیم غضروف، عمل های دیگری هم برای کمک به تراز کردن کشکک صورت بگیرد تا فشار کمتری به غضروف در حال بهبودی وارد شود.

آزاد سازی خارجی

اگر به نظر برسد که مشکلات کشکک بر اثر مشکل تراز نبودن آن بوجود آمده اند، ممکن است عمل موسوم به آزاد سازی خارجی به بیمار پیشنهاد شود. این عمل برای فراهم کردن امکان تغییر مکان کشکک به یک وضعیت نرمال تر و سبک کردن فشار وارده به غضروف مفصلی انجام می شود. در این عمل، رباط های سفت بیرون (در طرف خارجی) کشکک بریده یا آزادسازی می شوند تا امکان لغزیدن بیشتر کشکک به طرف مرکز شیار استخوان ران فراهم شود. این رباط ها در نهایت با بافت اسکار که شکاف ایجاد شده توسط جراح را پر می کنند بهبود می یابند ولی دیگر کشکک را با آن قدرتی که قبل از جراحی داشتند به طرف بیرون نمی کشند. چنین چیزی به متعادل کردن مکانیسم عضلات چهار سر ران کمک کرده فشار وارده به غضروف مفصلی پشت کشکک را در همه قسمت ها با هم برابر می کند.

عمل سفت کردن رباط

ممکن است در برخی موارد تراز نبودن شدید کشکک، آزادسازی خارجی به تنهایی کافی نباشد. در مشکلات دررفتگی مکرر کشکک، ممکن است جراح به تراز کردن مجدد مکانیسم عضلات چهار سر ران نیاز داشته باشد. ممکن است مجبور باشیم تاندون های لبه داخلی زانو (طرف داخلی) را علاوه بر آزادسازی خارجی سفت هم بکنیم.

تراز کردن مجدد استخوان

اگر تراز نبودن کشکک شدید باشد، ممکن است مجبور باشیم ضمیمه استخوانی تاندون پاتلا/کشکک را به نقطه جدیدی بر روی استخوان تیبیا/ درشت نی تغییر مکان دهیم. به خاطر داشته باشید که تاندون کشکک، کشکک را به استخوان ساق پا (تیبیا) درست در زیر زانو متصل می کند. جراحان با حرکت دادن بخشی از استخوان که در آنجا تانون کشکک به درشت نی وصل می شود می توانند شیوه ای که از آن طریق تاندون کشکک را در شیار استخوان ران می کشد تغییر دهند.

جراح بخشی از استخوان را که در آنجا تاندون کشکک به درشت نی وصل می شود را برمی دارد. سپس این بخش استخوان دوباره در جایی نزدیک تر به زانوی دیگر به درشت نی وصل می شود. معمولا استخوان با استفاده از پیچ دوباره به درشت نی وصل می شود. این عمل کشکک را به طرف داخل تغییر مکان می دهد. هنگامی که کشکک بعد از عمل جراحی بهبود می یابد باید بهتر در مرکز شیار حرکت کرده به طور مساوی به قسمت های مختلف غضروف مفصلی پشت کشکک فشار وارد کند.

عمل های آرتروسکوپیک تراشیدن کشکک یا آزاد سازی خارجی ساده را معمولا می توان بر مبنای عمل سرپایی انجام داد؛ یعنی می توانید همان روز که عمل کرده اید از بیمارستان مرخص شوید. اگر مشکل شما به عمل جراحی پیچیده تری نیاز داشته باشد که در آن باید برای فراهم کردن امکان حرکت ضمیمه تاندون پاتلا استخوان را برید، ممکن است به سپری کردن یکی دو شب در بیمارستان نیاز پیدا کنید.

 نتیجه گیری

عمل آرتروسکوپی یک اقدام درمانی مناسب برای ساییدگی کشکک زانو است و می تواند شما را از درد مداوم زانو نجات دهد. به هر حال با مراجعه هرچه سریعتر به پزشک ارتوپد، می توانید نسبت به درمان های جراحی و غیر جراحی زیر نظر پزشک اقدام نمایید.