خواب رفتن پا و گزگز انگشتان؛ دلایل و علائم

مقدمه

خواب رفتن دست و پا که ممکن است در پنجه ، انگشتان ، پاشنه و کف پا رخ دهد با علائمی همچون گز گز و سوزن سوزن شدن و بی حسی دست و پا همراه است.خواب رفتن دست و پا علل زیادی دارد. بعضی از آنها مشکلاتی ساده و بعضی دیگر بیماری های مهمی هستند  ولی در همه آنها اشکالی در مسیر انتقال حس لمس از پوست به مغز ایجاد شده است، کم خونی ، فشار بر رگ های عصبی است. این عارضه به صورت ناگهانی ، ممکن است در حین راه رفتن ، خواب ، چهار زانو نشستن و یا در افرادی که دیسک کمر دارند و بانوان حامله به علت کم تحرکی و نشستن زیاد بیشتر نمایان باشد.افرادی که به صورت مکرر و مداوم به این عارضه دچار میشوند باید جهت درمان به پزشک متخصص مراجعه کنند و همچنین میتوانند از زیاد خواب رفتگی دست و پا با ورزش جلوگیری کنند.

در این مقاله با خواب رفتن پا ، علائم و دلایل و همچنین راههای درمان آشنا می شوید.

causes_of_paresthesia_illustration

خواب رفتن پا چیست؟

بسیاری از ما خواب رفتن دست و پا یا بهتر بگوئیم سوزن سوزن شدن یا گزگز دست و پا را حس کرده ایم. این احساس اغلب ناشی از بودن در یک وضعیت برای مدت طولانی یا خوابیدن به شکلی که خون جریان یافته به ناحیه مورد نظر را کاهش دهد، می باشد که با اصلاح وضعیت پس از چندین دقیقه، فرد بدون وجود آمدن هیچ مشکلی به وضعیت طبیعی برمی گررد. اما اگر احساس سوزش کف پا، گزگز پا، مور مور و ضعف پا می کنید، که از بین نمی رود یا مرتب دچار خواب رفتن کف پا می شوید، زمان آن رسیده است که به پزشک مراجعه کنید. بعضی از بیماری ها باعث گزگز و بی حسی پا و ساق پا می شوند و در حالی که بعضی از آنها چیزی بیشتر از یک مشکل ساده نیستند، موارد دیگر ممکن است علامت بیماری های شدیدتری باشند. در صورتی که گزگز پا درمان نشود،  پا و ساق پای شما در معرض بیماری یا آسیب دیدگی شدیدتری قرار می گیرد.

خواب رفتن پا نوعی احساس گزگز (احساس "سوزن سوزن شدن") یا سوزش در پا و سوزش کف پا است که بدون تحریک بوجود می آید و می تواند ناشی از آسیب دیدگی قبلی پا یا فشار آمدن به یکی از عصب های پا باشد. دیگر علل سوزن سوزن شدن پا عبارتند از صدمه دیدن اعصاب پا بر اثر قرار گرفتن در معرض گرما یا سرمای شدید یا ترکیبات سمی.

خواب رفتن همچنین می تواند ناشی از نوعی مشکل گردش خون که جریان خونی که به پاها می رود را ضعیف می کند یا ناشی از آسیب دیدگی پا یا ورزش شدید باشد. علت احتمالی دیگر خواب رفتن پامرالژی پارستتیکا است. مرالژی پارستتیکا درد قسمت خارجی ران بواسطه فشرده شدن عصب پوستی خارجی ران که یکی از اعصاب اصلی ران است می باشد. بیماری های مزمنی مانند مولتیپل اسکلروزیس هم می توانند علت احساس خواب رفتن پا باشند. شیمی درمانی ضد سرطان و برخی آنتی بیوتیک ها هم می توانند باعث بوجود آمدن خواب رفتگی شوند.

ممکن است خواب رفتن پا به طور متناوب و بر اثر نوروپاتی محیطی بوجود آید. نوروپاتی محیطی اختلالی است که در آن اعصاب محیطی که سیگنال های دریافتی از بدن را به مغز و نخاع می رسانند عملکرد خود را از دست می دهند. نوروپاتی محیطی می تواند بواسطه شماری از بیماری ها و اختلالات خاص شامل اعتیاد به نوشیدن الکل، دیابت و سندروم گیلن باره که نوعی اختلال عصبی خودایمنی است بوجود آید. در برخی موارد، نوروپاتی محیطی هیچ علت شناخته شده ای ندارد.

مدت و دوره خواب رفتن پا می تواند بسته به بیماری زمینه ای بوجود آورنده آن بسیار متفاوت باشد. خواب رفتگی پایی که بر اثر ضربه یا آسیب دیدگی بوجود آمده باشد اغلب به طور ناگهانی شروع می شود در حالی که خواب رفتگی ایی که ناشی از نوروپاتی محیطی باشد به آهستگی ایجاد می شود و در طول زمان ادامه می یابد یا بدتر می شود.

علائم و نشانه ها

ممکن است خواب رفتن پا با علائمی همراه باشد؛ علائمی که بسته به شرایط، اختلال یا بیماری زمینه ای بوجود آورنده خواب رفتگی فرق می کنند. دیگر سیستم های بدن هم علائم بیماری هایی که غالبا پا به آن ها دچار می شود را دارند.

علائمی که ممکن است همراه با خواب رفتن پا در پا بوجود آیند

خواب رفتن پا می تواند با علائم دیگری همراه باشد که پا را تحت تاثیر قرار می دهند. این علائم عبارتند از:

  • خونریزی
  • تاول
  • درد به هنگام راه رفتن
  • قرمزی، گرمی یا تورم

      علائم دیگری که ممکن است همراه با خواب رفتن پا بوجود آیند

خواب رفتن پا می تواند علائمی که با سیستم های دیگر بدن مرتبط هستند را به همراه داشته باشد. این علائم عبارتند از:

  • تغییر حواس
  • دشواری در راه رفتن
  • حساسیت بیش از حد به لمس شدن
  • مشکلات پا مانند زخم و درد استخوان و مفصل
  • اختلال در هماهنگی
  • ضعف عضلانی
  • درد عصب
  • بی حسی یا گزگز شدن دیگر نواحی بدن
  • درد شدیدی که ممکن است مانند درد مچ دست در شب بدتر شود

  علت و دلایل

معمولا علت خواب رفتن دست و پا به صورت مکرر می تواند بخاطر موارد ذیل باشد:

  • اختلالات مغز، نخاع یا اعصاب محیطی: تروما، ضربه، خونریزی داخل مغزی، مولتیپل اسکلروزیس، تومور، آنسفالیت یا التهاب و تورم مغز، مننژیت، فتق دیسک، تنگی کانال نخاعی، بیماری دیسک، اسپوندیلوز گردن، وارد آمدن فشار به اعصاب ( سندروم تونل کارپ و سیاتیک) یا دیگر بیماری های ستون فقرات، حرکات تکراری یا لرزش طولانی و نورالژی یا درد عصب.

 

  • اختلالات گردش خون (قلب و عروق): آنژین صدری، تصلب شرایین، انسداد شریانی حاد، واسکولیت، بیماری رینود، اختلالات گردش خون در شریان های ورتبروبازیلر.

 

  • اختلالات هورمونی و متابولیک: دیابت، قند خون پایین (هیپوگلایسمی)، کم کاری تیروئید، هیپوپاراتیروییدی، هیپوآلدوسترونیسم(سندروم کان)، یائسگی، میزان کلسیم، پتاسیم یا سدیم غیر طبیعی خون، اورمی و پورفیری

 

  • عفونت ها و سندروم های بعد از عفونت: عفونت ناشی از ویروس تب خال،ویروس زونا یا هرپس زوستر، آربوویروس؛ آفت های دهانی، بیماری لایم، ایدز (HIV)، جذام، سندروم گیلن باره، بیماری هاری و سیفلیس

 

  • بیماری های خودایمنی و بافت همبند: آرتریت روماتوئید، لوپوس اریتماتوی سیستمیک(SLE)، سندرم شوگرن، کم خونی خطرناک و دیابت

 

  • اختلالات خونی: ترومبوز، پلی سیتمی، ترومبوسیتوز و سرطان خون یا لوکمی

 

  • اختلالات استخوان ها و مفاصل: آرتروز، نرمی استخوان، پوکی استخوان

 

  • فیبرومیالژیا

 

  • کمبود مواد مغذی: کمبود ویتامین B1 (بری بری)، کمبود ویتامین های B5 و B12

 

  • بیماری های بدخیم

 

  • اختلالات پوست: سوختگی، سرمازدگی، سندروم ایتو، بیماری صورتی ( بر اثر مسمومیت با جیوه) و پارستزی آکروباتیک

 

  • میگرن

 

  • اختلالات روانی: اضطراب، اختلال هراس یا وحشت زدگی، بیماری روانی

 

  • داروها: داروهای ضد تشنج، لوموتیل، قطع مهارکننده های انتخابی بازجذب سروتونین(SSRI)، آمیودارون، colistimethate، دیگوکسین، دیمرکاپرول، مفلوکین، ریلوزول، تترو دوتوکسین، تالیوم، توپیرامات، مصرف زیاد لیدوکائین یا ویتامین B6

 

  • الکل، دخانیات، مواد مخدر

 

  • مسمومیت: فلزات سنگین (آرسنیک، سرب و جیوه)، قرار گرفتن بلند مدت در معرض اکسید نیتروژن، مونواکسید کربن، مسمویت سیگوآترا (ناشی از مصرف ماهی)، نیش مار

 

  • قرار گرفتن در معرض تشعشع، شیمی درمانی

 

  • بیماری های ارثی: سندروم رفسام، بیماری فابری، بیماری شارکو ماری توث (یک اختلال ارثی که باعث تحلیل رفتن عضلات پا می شود)، پورفیری، سندروم دنی براون (اختلال ارثی مربوط به ریشه اعصاب) و آتاکسی تلانژکتازی
  • نقص ایمنی

 

  • درد، مورمور و گزگز بین انگشتان پا (نورومای مورتون) یک عارضه دردناک است که پنجه پا، به‌طورمعمول ناحیه بین انگشتان سوم و چهارم را تحت تأثیر قرار می‌دهد. احساس نورومای مورتون چیزی شبیه به وجود شن یا سنگ‌ریزه در کفش و یا تا خوردن جوراب است.

تشخیص

گزگز پا و خواب رفتن پا به دلیل گوناگون بودن علل احتمالی به راحتی دیگر مشکلات تشخیص داده نمی‌شود. متخصص پا پس از معاینه فیزیکی، پرسش‌هایی را در زمینه سابقه پزشکی بیمار و خانواده وی، فعالیت‌های اجتماعی، عادت‌های غذایی، خطر بیماری‌های عفونی و قرار گرفتن در معرض مواد سمی مطرح می‌کند. همچنین احتمال دارد پزشک به منظور تشخیص افتراقی و از میدان حدس خارج کردن عارضه‌ها، اختلال‌ها و بیماری‌های معین دستور انجام آزمایش‌های خون، نمونه‌برداری عصب، آزمایش عملکرد تیروئید، اندازه‌گیری مقدار ویتامین‌ها، نمونه‌برداری مایع مغزی نخاعی، عضله‌نگاری برقی (الکترومیوگرافی به منظور آزمایش سطح فعالیت عضله) و سی.تی. اسکن یا ام.آر.آی. (تصویربرداری رزونانس مغناطیسی) را نیز بدهد تا بتواند علت بی حس شدن پا و سوزن سوزن شدن کف پا را تشخیص دهد.

درمان

درمان درد ، بی حسی ضعف رفتن یا سوزش پا و ساق پا بستگی به نتایج تشخیص متخصص طب فیزیکی و توان بخشی از علت بیماری دارد. تدابیری که برای درمان خواب رفتگی اندیشیده می شوند بسته به علت گزگز دست و پا ، سن فرد، وجود بیماری های همراه با آن و عوامل دیگربسیار شخصی هستند. درمان خواب رفتگی به طور معمول مستلزم برنامه ای جامع است که بر علت زمینه ای یا مرتبط با خواب رفتگی تمرکز کرده به کاهش احساس غیر معمول خواب رفتگی کمک کند به طوری که بتوان بیمار را به سوی یک زندگی نرمال و فعالانه سوق داد.

در موارد معمولی از احساس موقتی "سوزن سوزن شدن"، می توان این حس را با حرکت شدید عضو دچار خواب رفتگی از بین برد. در حالت طبیعی، به محض از بین رفتن فشار وارده به عصب مشکل خودبخود و بتدریج از بین می رود.

نمونه دیگری از فشرده شدن عصب می تواند فشرده شدنی باشد که بواسطه روی هم انداختن پاها بوجود می آید و بیشتر اوقات می توان آن را با اقدامی بسیار ساده به عنوان مثال از روی هم برداشتن پاها درمان کرد. خواب رفتگی ایی که بواسطه حمله اضطرابی یا تنفس عمیق و سریع بوجود آید به خودی خود و بعد از تمام شدن دوره ی حمله بیماری حل می شود. خواب رفتگی ایی که به خاطر گچی که خیلی تنگ است بوجود آمده هم با کاهش فشار روی اعصاب از طریق بریدن و باز کردن گچ درمان می شود.

دیگر علل خواب رفتگی که شدیدتر هستند به عنوان مثال دیابت نیاز به درمان بیشتری دارند. این درمان می تواند شامل نظارت منظم بر بیماری، دارو، فیزیوتراپی، عمل جراحی، لوازم ارتوپدی، تغییر رژیم غذایی، تغییر شیوه زندگی و بستری شدن در بیمارستان باشد.

علاوه بر مشکلات مربوط به عملکرد نورون ها برخی موارد مزمن خواب رفتگی را هم می توان در لیست مواردی قرار داد که به خود اعصاب صدمه می زنند. برخی علل آسیب عصبی عبارتند از بیماری لایم و مولتیپل اسکلروزیس، تومور مغزی هم می تواند اثرات مشابهی داشته باشد. برای افرادی که مکررا احساس "سوزن سوزن شدن" دارند مراجعه به پزشک مراقبت های اولیه فوق العاده مهم است؛ پزشکی که وجود هر گونه مشکل جدی که می تواند باعث خواب رفتگی شود را مورد تست و بررسی قرار خواهد داد.

درمان شماری از علل خواب رفتگی می تواند مشتمل بر مدیریت مشکلات گردن توسط پزشک، فیزیوتراپیست یا فیریوتراپ باشد.

علاوه بر درمان علل زمینه ای خواب رفتگی می توان از داروهایی برای کاهش احساس نا آرامی ناشی از خواب رفتگی استفاده کرد. این داروها می توانند مشتمل بر کورتیکواستروئیدها به عنوان مثالپردنیزون باشند. در بسیاری از موارد می توان از کرم های موضعی مانند کرم لیدوکائین که برای بی حسی مورد استفاده قرار می گیرند استفاده نمود.

 مراقبت در منزل

بی حسی بعد از نشستن طولانی یا موقعیت بدنی که در آن احساس راحتی نمی کنیم بعد از بازگشت گردش خون از طریق کشش یا ماساژ دادن عضو دچار خواب رفتگی رفع می شود. اگر نتوانیم علت زمینه ای خواب رفتگی را درمان کنیم، می توانیم آسپرین و ایبوپروفن را امتحان کنیم. در موارد سخت تر، گاهی دوز پایینی از داروهای ضد افسردگی مانند آمی تریپتیلین برای درمان ضعف رفتن پاها تجویز می شوند تا درک بدن از درد تعدیل شود. در موارد شدید، ممکن است داروهای مخدری مانند کدئین تجویز شوند.

در موارد کمبود تغذیه ای، مکمل هایی مانند ویتامین های B کمپلکس بخصوص ویتامین B12 را می توان امتحان کرد.

باید از نوشیدن الکل اجتناب کرد. ماساژ خود با روغن ها یا پمادهای معطرحاوی کپسایسین می تواند موقتا باعث تسکین درد شود. پوشیدن کفش، دستکش و لباس های گشاد هم می تواند مفید باشد.

فیزیوتراپی

روش‌های درمان فیزیوتراپی برای اکثر افراد مبتلا به گزگز دست و پا موثر است و به طور خاص در مواردی کاربرد دارد که بیماری در سطح پیشرفته خود نباشد. درماناین بیماری با فیزیوتراپی به منظور تسریع فرآیند بهبود، اطمینان از دستیابی به نتایج بهینه، و کاهش احتمال عود مجدد علائم بیماری در آینده، لازم و ضروری است.

نتیجه گیری

همانطور که مطالعه فرمودید خواب رفتگی انگشتان ، پاشنه و کف پا به صورت مکرر و زیاد نشانه بیماری های خاص مانند دیابت است. پیشنهاد میشود چنانچه  به صورت مداوم دچار این عارضه میشوید به پزشک متخصص مراجعه نمایید.